0 product(en)Totaal: € 0,00

Bedrijven van buiten de sector nemen het initiatief

De revolutie in de bouw is in volle gang. Op de fundamenten van leegstaande winkels en kantoren, dalende woningprijzen en enkele bouwschandalen wordt een nieuwe wereld gecreëerd. De technologische mogelijkheden dringen zich op en de maatschappelijke behoefte aan bouwproducten is onverminderd groot. De institutionele structuur die de huidige situatie in de bouw heeft geschapen, moet nog worden vervangen. Albert Einstein, die grossierde in later beroemd geworden uitspraken, zei het zo: The world we have created today has opportunities which cannot be seized by thinking the way we thought when we created them. Laat het feest maar beginnen.

Bouwondernemingen zijn door de jaren heen gewend om te gaan met lineaire ontwikkelingen. Bouwsystemen veranderden traag, op de energieproblematiek bijvoorbeeld is gereageerd met meer aandacht voor isolatie en milieuvriendelijke installaties. De robot is buiten de deur gehouden evenals de eindgebruiker die vriendelijk wordt ontvangen op het moment waarop de woning te huur of te koop wordt aangeboden.

Inmiddels is het veertig jaar geleden dat de informatierevolutie begon. De eerste microprocessor, de Intel 4004 in 1971, wordt nu gezien als de big bang van de vijfde technologische golf sinds de industriële revolutie aan het einde van de 18e eeuw. Anno 2012 kunnen we alleen maar met verbazing kijken naar hetgeen op dit gebied tot stand is gekomen. De chip is sindsdien iedere achttien maanden 50 procent goedkoper geworden, een exponentiële ontwikkeling die al veertig jaar voortduurt. In augustus 2012 versterkt de machineleverancier voor de chipindustrie ASML zijn kapitaal met 4 miljard euro om zoals het bedrijf zelf communiceert “ook de komende jaren deze exponentiële kostendaling mogelijk te maken”. Hiervoor worden in het Brabantse Veldhoven duizend ingenieurs aangetrokken.

Het is ondenkbaar dat de informatierevolutie aan de bouwsector voorbij zou gaan. En dus is het niet verrassend dat architecten in 3D computergestuurde ontwerpen maken. Sterker nog: toekomstige bewoners kunnen op dezelfde computers zelf hun wensen met betrekking tot hun te bouwen huis in beeld omzetten. Op het moment waarop het ontwerp gedigitaliseerd is, hebben de robots vrij spel. Dat geldt vooral als stenen en cement worden ingeruild voor kunststof. Als Boeing voor kunststof kiest bij de bouw van de Boeing 787 Dreamliner, het grootste passagiersvliegtuig ter wereld, en dit bedrijf in Enschede met Koninklijke Ten Cate, Stork Fokker en de Universiteit Twente een researchinstituut op dit gebied begint, kunnen we met dit materiaal ook hoogwaardige huizen en kantoren bouwen. Trouwens, voor de productie van bouwelementen komen in een exponentieel tempo 3D-printers ter beschikking. De Italiaan Enrico Dini ontwierp de zogenoemde D-Shape, een apparaat dat in staat is om viermaal sneller bouwmaterialen te maken dan op de gebruikelijke manier. De kosten zijn een derde tot de helft minder, er is minder afval en het productieproces is milieuvriendelijker.

Deze ontwikkelingen kloppen aan de deur van de bouwsector. De beroemde wet van Murphy luidt: if there’s any way they can do it wrong, they will. Want niet alleen hebben de projectontwikkelaars in het verleden het initiatief in de bouw naar zich toe getrokken en daarbij weinig aandacht voor innovatie in het bouwproces aan de dag gelegd. Ook hebben zij de aanbodkant van de markt benadrukt in een tijd waarin de consument steeds mondiger werd. Toegegeven, het is moeilijk te innoveren als de winstmarges hoog zijn. Maar nu ook zij met lede ogen moeten aanzien dat veel bouwgrond onaangeroerd blijft, zoeken sommige gemeenten een uitweg in de richting van het particuliere opdrachtgeverschap. Het ideaal van architect Carel Weeber – iedereen die dat wil, moet zijn eigen woning kunnen bouwen – leek een zachte dood te zijn gestorven. Maar Almere ontwikkelt inmiddels woonwijken waarbij de projectontwikkelaar wordt gepasseerd: iedereen die dat wil, kan een kavel kopen. Het Homeruskwartier Centrum Almere wordt zelfs volledig door de toekomstige bewoners gebouwd. Het plan gaat onder de naam ‘organisch bouwen’ de geschiedenis in. Voor architecten blijft er niets anders over dan als adviseur van de toekomstige bewoners op te treden en daarvoor een adequaat verdienmodel te ontwikkelen.

Hoewel cijfers ontbreken mag er van worden uitgegaan dat het zelf bouwen een aanzienlijke kostenbesparing met zich brengt. En wat zal het gevolg zijn als de bouwsector zich zo zou organiseren dat de kosten van het zelf bouwen zo laag mogelijk zijn? Dan dalen de kosten in de bouw in dezelfde mate als die in de elektronica. Cynici voegen hieraan toe: Murphy is an optimist.

Het beeld van 2030 is nog niet uitgekristalliseerd. De reden daarvan is dat de bouw met de exponentiële ontwikkelingen nog geen ervaring heeft opgedaan. Maar we kunnen ons al wel voorstellen dat personalisering van woningen en kantoren mogelijk is. Evenals vermindering van de levensduur, efficiëntere recycling van bouwmaterialen en derhalve veel activiteit in de bouwsector. Door de grotere flexibiliteit in de woonvoorrraad zullen wijken sneller de identiteit aannemen van de bewoners. De komst van etnisch geïnspireerde woonwijken is dan een feit. De wijk Le Midi in Rotterdam bijvoorbeeld is in Nederlands-mediterrane stijl gebouwd. Jarenlang is geprobeerd om de Bijlmer haar oorspronkelijke identiteit te laten behouden, waardoor de 80 procent allochtone bewoners leven in woningen die zij zelf nooit zouden hebben bedacht. In alle grote steden zien we dat gemeenschappen hechter worden, een eigen economie bouwen en graag gasten uit andere gemeenschappen ontvangen om de eigen economie te voeden.

Het is ook onduidelijk welke bedrijven in de bouw in 2030 toonaangevend zullen zijn. De kans is groot dat bedrijven van buiten de traditionele bouwsector de leiding zullen nemen. In exponentieel groeiende bedrijfstakken komt dat veel voor. Control Data, Honeywell en andere mainframe computerfabrikanten in de jaren zeventig en tachtig hebben de overgang naar de personal computer niet meegemaakt. Google, dat in 1997 werd opgericht, is Microsoft in beurswaarde voorbijgestreefd. Staalfabrikant Tata heeft zich in India op de grootschalige woningbouw gestort, Ikea creëert in Londen op de plaats van het olympisch dorp een woonwijk.

Bouwbedrijven kunnen zich voorbereiden op deze strategische revolutie. Als zij met creatieve branchegenoten de road map maken die is gericht op maximale prijsdaling van nieuwbouw, dan nemen zij een vroege bus naar een zekere toekomst.

Willem de Ridder
Willem de Ridder is hoogleraar toekomstonderzoek aan de Universiteit Twente. Hij was wetenschappelijk medewerker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Vervolgens was hij van 1975 tot 1983 hoofd Economisch Bureau en Planning van de NMB-Bank, rechtsvoorganger van de ING Bank en tot 2007 directeur van de Stichting Maatschappij en Onderneming, kenniscentrum van het bedrijfsleven. Zijn laatste boek verscheen in oktober 2012 bij Kluwer: De strategische revolutie, nieuwe leiders nemen het stuur over. Door collega’s werd hij onlangs voor een serie in Vrij Nederland tot ‘de beste in zijn vak’ gekozen.

Bron: Cobouw